Konstytucja dla Unii Europejskiej

Konstytucja dla UE – 4 grupy problemów, które zadecydowały o tym, że pojawił się pomysł powstania Konstytucji dla UE:
1. Rozstrzygnięcie statusu karty praw podstawowych
2. Kwestia prawidłowego zakreślenia kompetencji UE
3. Uproszczenie obowiązujących traktatów europejskich
4. Określenie roli parlamentów narodowych  w UE
Najpierw państwa członkowskie wskazały te 4 rodzaje problemów i uznały, że powinny być one rozstrzygnięte dokumentem o nazwie Konstytucja UE (a nie jak proponowano w kolejnym traktacie).

Deklaracja z Leaken z grudnia 2001 r. w Sprawie przyszłości Europy. W tej deklaracji państwa członkowskie wskazały powyższe cztery rodzaje uprawnień, w tej deklaracji państwa członkowskie powołały tzw.  Konwencje, Konwent w sprawie przyszłości Europy, który miał zająć się pracą nad przyszłym traktatem.

Konferencja Międzynarodowa Państw Członkowskich – tylko do 2001 r.
Konwent – od 2001 r. – ma zając się przygotowaniem traktatu konstytucyjnego, deklaracja z Leaken przewidziała, że będzie przed konferencją

Konwent – Konferencja Międzynarodowa – Ratyfikacja

Konferencja Międzynarodowa a Konwent – porównanie

Metoda konwencyjna – inny jest skład konwentu ze składem konferencji.

Skład Konwentu:
-przedstawiciele szefów rządów państw członkowskich,
-przedstawiciele parlamentów krajowych,
-przedstawiciele parlamentów państw kandydujących do wspólnoty,
-przedstawiciele parlamentu europejskiego oraz komisji europejskiej,
-obserwatorzy komitetu społeczno ekonomicznego, komitetu regionów oraz obserwatorzy ombucmana,

Różnice:
1) Reprezentacja interesów
- w ramach konwentu, który pracował nad traktatem konstytucyjnym, reprezentowane były liczne interesy grupy, które nie miały swojej reprezentacji w Konferencji Międzynarodowej. W konferencji brali udział przedstawiciele krajowych parlamentów państw, które wówczas nie były w UE.
2) Metoda pracy
-Konferencja Międzynarodowa pracowała za zamkniętymi drzwiami, Konwent- podstawową zasadą była zasada otwartości oraz przejrzystości. Te 2 zasady oznaczały, że w ramach konwentu pracując nad traktatem konstytucyjnym ścierały się różne poglądy i każdy mógł poznać jak wygląda praca Konwentu. Konwent posiada własną stronę WWW, w ramach której te stanowiska były prezentowane bez ograniczeń.
3) Dotyczy legitymizacji Konferencji Międzynarodowej a legitymizacji Konwentu
-legitymizacja Konwentu ma charakter demokratyczny z racji tych osób, które wchodzą w jego skład.
W Konferencji jest to legitymizacja znacznie słabsza, bo pochodzi ona od państw członkowskich (a więc od organów wykonawczych, od rządu).

Prace Konwentu w sprawie Traktatu Konstytucyjnego

Rozpoczął działanie w lutym 2002 r po ponad rocznej pracy, w czerwcu 2003 przedstawił projekt traktatu ustanawiającego konstytucje dla europy, w lipcu 2003 tekst traktatu został oficjalnie przedstawiony rządowi włoskiemu, który był przewodniczącym UE i w październiku 2004 zwołano konferencję, która miała zając się zaakceptowaniem projektu Traktatu Europejskiego.
W październiku 2004 projekt został podpisany przez szefów rządów państw członkowskich i rozpoczął się trzeci etap ratyfikacji przez poszczególne państwa członkowskie. Obowiązywała zasada autonomii metod ratyfikacji, bo każde państwo członkowskie UE może swobodnie decydować w jaki sposób traktat UE zostanie ratyfikowany w konkretnym państwie.
W obecnej chwili jest na etapie ratyfikacji. Traktat Konstytucyjny ma ustalona treść ale musi zostać zaakceptowany przez państwa członkowskie.

Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy – zmiany jakie wprowadził traktat UE
1) Porządkujące – Traktat Konstytucyjny zastępuje traktat o Unii i traktat o Wspólnocie Europejskiej
2) Traktat Konstytucyjny nie zastępuje traktatu o Euratomie, który nadal obowiązuje
Zmiana polega na nadaniu UE osobowości prawnej i w ten sposób Traktat konstytucyjny kończy debatę na temat czy UE ma osobowość prawną czy nie (rozwiewa to wątpliwości czy UE jest podmiotem praw i obowiązków)
3) Po trzecie Traktat Konstytucyjny wprowadza jednoznaczny zapis, który potwierdza pierwszeństwo prawa unii przed prawem krajowym i w ten sposób kodyfikuje zasadę, która dotąd była zasada orzeczniczą (ważna zmiana)
4) Po czwarte jest możliwość przystąpienia przez UE do konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Ta zmiana również kończy dyskusje na temat czy UE może przystąpić do konwencji o ochronie praw człowieka.

2 i 4 – osobowość i możliwość przystąpienia do konwencji – w tym zakresie traktat spełnia funkcje klasyfikacyjną bo wyjaśnia wątpliwości w tym zakresie/

5) Najważniejsza zmiana – uznanie karty praw podstawowych za integralną część traktatu konstytucyjnego a tym samym nadanie karcie charakteru powszechnie wiążącego.

4 częśc Traktatu Konstytucyjnego
1. Fundamentalna – określone są w niej cele UE, podstawy funkcjonowania UE, wskazano aksjologie UE, kompetencje instytucji oraz podstawy systemu instytucjonalnego. Unia opiera się na zasadzie demokracji, rządów prawa i poszanowania praw człowieka – te trzy elementy stanowią podstawę UE

W przypadku kompetencji, UE opiera się na zasadzie kompetencji powierzonych, która w Traktacie Konstytucyjnym ma swoją własna nazwę czyli zasadę powierzenia – to zmiana w Traktacie konstytucyjnym (to zmiana zasad kompetencji powierzonych).

Zasada powierzenia wyrażona w sensie pozytywnym- ozn., że instytucje funkcjonują w granicach kompetencji.

Zasada powierzenia w sensie negatywnym- zapisana wprost w traktacie Konstytucyjnym, że kompetencje nie przekazane instytucjom unii należą do państw członkowskich – to element nowy, którego nie było w Traktacie Rzymskim.
Ten zapis negatywny został uwzględniony w traktacie na życzenie państw członkowskich w celu ochrony kompetencji państw członkowskich, bo gwarantuje on, że kompetencje nie przekazane zostają przy państwach członkowskich.


Oprócz zasady powierzenia Traktat konstytucyjny dokonuje podziału kompetencji na trze grupy:
1. Wyłączne – ich wykonanie należy tylko i wyłącznie do państw UE. Traktat Konstytucyjny przesądza, że kompetencją o charakterze wyłącznym jest kompetencja w zakresie unii celnej, w zakresie stanowienia regulacji prawnych dotyczących konkurencji i takich regulacji, które mają charakter konieczny dla funkcjonowania wspólnego rynku. Trzecią kompetencją o charakterze wyłącznym jest polityka pieniężna tych państw członkowskich, których walutą jest euro. Czwarta kompetencja to wspólna polityka handlowa. Te kompetencje podlegają interpretacji rozszerzającej a są interpretowane w sposób ścieśniający jako wyjątek od zasady, że państwa członkowskie nie przekazują unii kompetencji o charakterze wyłącznym. Jeśli chodzi o kompetencje wyłączne, katalog kompetencji ma charakter zamknięty i interpretację zawężającą.

2. Dzielone- są zdefiniowane w sposób negatywny, bo kompetencją dzielona jest ta kompetencja, która nie ma charakteru kompetencji wyłącznej. Traktat konstytucyjny wymienia przykłady kompetencji dzielonych, m.in.:
-kompetencje dotyczące rynku wewnętrznego
-polityki społecznej
-ochrony środowiska
-ochrony konsumentów
-polityki transportowej
-polityki energetycznej

3. Wspomagające –  te kompetencje mają charakter najsłabszej kompetencji w tej grupie. UE może działać tylko w charakterze wspomagającym, koordynującym i uzupełniającym państwa członkowskie. Państwa członkowskie zaliczają do tej kompetencji m.in.:
-ochronę kultury
-zdrowia
-politykę turystyczną
-kwestie edukacji
W tej grupie mamy do czynienia z z kompetencjami UE, które maja charakter drugorzędny w stosunku do państw członkowskich, bo ta kompetencja wspomagająca nie może prowadzić do harmonizacji prawnej państw członkowskich.

Podstawy systemu instytucjonalnego

Traktat Konstytucyjny przewiduje, że mamy 5 instytucji unijnych. Do 4 instytucji- Trybunał Europejski, Parlament Europejski, Rada UE i Komisja dodano piata instytucją – Radę Europejską. To są tzw. instytucje główne UE, natomiast Traktat Konstytucyjny wyróżnia kategorie pozostałych instytucji do których zalicza Europejski Bank Centralny i Trybunał Obrachunkowy.

Instytucje wspólne teraz:
1) Główne – art. 7
-Trybunał Sprawiedliwości
-Komisja Europejska
-Rada UE
-Parlament Europejski
-Trybunał Obrachunkowy

2) Pozostałe – art. 8 i 9
-Europejski Bank Centralny
-Europejski Bank Inwestycyjny

Instytucje unii w Traktacie Konstytucyjnym:
1) Główne
-Trybunał sprawiedliwości
-Parlament Europejski
-Rada UE
-Komisje Europejskie
-Rada Europejska (staje się instytucja główną w Traktacie i zostaje uznana za instytucje UE)

2) Pozostałe
-Trybunał Obrachunkowy (przeniesiony)

WAŻNE!!!
Zasada powierzenia ma charakter podwójny (2 aspekty). Po pierwsze jest ona zasadą fundamentalna całej unii, a po drugie to aspekt instytucjonalny, ponieważ przy instytucjach zasada powierzenia jest powtórzona.

Nowym elementem zasady powierzenia jako zasady prawa instytucjonalnego – dochodzi tu również zasada lojalnej współpracy w stosunku do pozostałych instytucji.


Traktat Konstytucyjny, cz. II

Cz. II TK, inkorporuje do traktatu Kartę Praw Podstawowych UE i w ten sposób rozstrzyga pytanie o stosunek karty praw podstawowych. Karta praw podstawowych staje się integralnym elementem Traktatu Konstytucyjnego a tym samym prawem powszechnie wiążącym.

Jakie prawa wymienia karta praw podstawowych – podział treści karty

W I części znajduje się regulacja, która dotyczy godności człowieka.
W II części znajdują się przepisy wolności i w tej części zawarte zostały m.in. pewne fundamentalne prawa człowieka, które mają charakter ogólnych zasad prawa wspólnotowego, m.in. prawo do poszanowania życia prywatnego, swoboda wypowiedzi, swoboda zgromadzeń, prawo do pracy, prawo do własności. Te wolności mają charakter niejednolity, ponieważ w tej części mowa jest nie tylko o prawie do wolności ale i godności.
GODNOŚCI – SWOBODY
WOLNOŚCI – PRAWA

W III części, która jest zatytułowana „Równość”, znajdziemy prawa, które gwarantują człowiekowi równość np. w stosunku do zatrudnienia, prawo do niedyskryminacji, prawo do równości w prawie (np. przed sądem)

IV część zatytułowana „Solidarność”, jako tytuł oraz jako pewna idea rozbita na szereg praw.

V część to tzw. prawa obywatelskie, m.in., czynne i bierne prawo wyborcze, prawo do dobrej administracji, prawo do informacji.

VI część – „Sprawiedliwość” – znajdziemy tu prawa człowieka związane z wymiarem sprawiedliwości, m.in. domniemanie niewinności, prawo do obrony, do efektywnego środka ochrony prawnej.

To tzw. treść materialna karty praw podstawowych. Dodatkowo w karcie SA tzw. klauzule horyzontalne, nie dotyczą one już praw, swobód obywatelskich, ale dotyczą obowiązywania i stosowania karty praw podstawowych.

I KLAUZULA – dotyczy zasięgu stosowania karty praw podstawowych, jako stosowanej i zaadresowanej do instytucji unii, do innych organów funkcjonujących na podstawie Traktatu Konstytucyjnego i do państw członkowskich, ale tylko i wyłącznie gdy państwa członkowskie implementują prawa unii.

II KLAUZULA – dotyczy obowiązku tych adresatów wobec karty. Pierwszym obowiązkiem jest poszanowanie przez wszystkich do których Karta jest zaadresowana. Poszanowanie praw i zasad określonych w karcie oraz drugi obowiązek to obowiązek promowania przepisów zawartych w karcie z zastrzeżeniem przestrzegania kompetencji unii europejskiej.

III KLAUZULA – dotyczy kwestii kompetencji i ta klauzula może zostać sformułowana negatywnie, że karta praw podstawowych nie rozszerza zakresu stosowania prawa unii poza zakres określony w traktacie.
Drugi aspekt negatywny to taki, że Karta Praw Podstawowych nie tworzy nowych kompetencji dla unii ani nie modyfikuje kompetencji już istniejących (do zasady odniesienia).

IV KLAUZULA – dotyczy dopuszczalnych ograniczeń praw zawartych w karcie.
Warunki ograniczenia praw:
-tylko przez przepis powszechnie obowiązującego prawa,
-jakiekolwiek ograniczenie nie może ingerować w istotę prawa gwarantowanego w karcie – ten warunek ozn., że możemy mieć tylko do czynienia z ograniczeniem a nie pozbawieniem prawa,
-przestrzeganie zasady proporcjonalności, ozn., że ograniczenie musi być konieczne do celu, oraz musi respektować prawa i wolności innych.

V KLAUZULA – dotyczy pożądanego poziomu ochrony, praw gwarantowanych w karcie, praw podstawowych oraz stosunku praw podstawowych do Europejskiej Konwencji  o Ochronie Praw Człowieka. Zasada jest następująca- prawa zawarte w karcie, które odpowiadają prawą gwarantowanym w konwencji są interpretowane w sposób identyczny jak prawa zawarte w Konwencji. Dodatkowo, ważne jest, że poziom, który wyznacza Karta Praw Podstawowych, oraz Europejska Konwencja Praw Człowieka, ma charakter minimalny, co ozn., że UE może gwarantować prawa powyżej poziomu minimalnego ale nie powyżej.

VI KLAUZULA – dotyczy tzw. zakazu nadużycia prawa, ponieważ w karcie znajduje się regulacja, która wskazuje, że osoba, która powołuje się na kartę w celu innym niż ten założony w karcie, nie korzysta z ochrony prawa – tzw. zakaz nadużywania prawa.
III cz. TK
Polityka i funkcjonowanie polityki UE

Kwestie dotyczące systemu instytucjonalnego – nawiązanie do I cz. TK, gdzie wymieniono główne instytucje UE (ich charakterystyka, co jest podstawą systemu instytucjonalnego) – system instytucjonalny w III cz. Podlega uszczegółowieniu

Kwestie dotyczące – polityki UE, kompetencje, które przekazano instytucji UE w części dotyczącej kompetencji UE następuje zniesienie systemu filarowego.

TUE – I i III filary w III cz. TK zostają zlikwidowane, ujednolicenie systemu kompetencji – powstaje system jednolity.

Prawo unii – zniesienie podziału na filary – ozn. połączenie tych 3 sfer integracji: gospodarczej, polityki zagranicznej, współpracy sądowej i policyjnej w sprawach karnych, łączą się w jedna ścieżkę nazywaną PRAWEM UNII EUROPEJSKIEJ.

IV cz. TK
Uregulowano 3 zagadnienia:
-zasięg terytorium obowiązywania traktatu,
-procedura zmiany TK,
-warunki wejścia w życie TK

Do TK załączono dodatkowe protokoły dotyczące :
-w sprawach stosowania zasad subsydiarności i proporcjonalności,
-w sprawach roli parlamentów krajowych w UE